ახალი ივერია

იდენტობის რიტუალური ტოპოსი და მისი ტრანსფორმაცია

ბოლო წლებში კვლავ აქტუალური გახდა ქართული კულტურულ-პოლიტიკური იდენტობის საკითხი. ლიბერალურ ვექტორს კონსერვატიული ცვლის. იმისთვის, რომ ცვლილება ქმედითი იყოს, იგი სიმბოლურ დონეზე უნდა მანიფესტირდეს. ამიტომ ეროვნული ჰაბიტუსის სიმბოლური მანიფესტაცია პოლიტიკური საკითხი გახდა. კოლექტიურ ცნობიერებაში სიმბოლო კი მაშინ არის ეფექტური, როცა იგი ნაცნობად აღიქმება. ქართული ეროვნული ჰაბიტუსის არქეტიპული ხატი კი არცთუ შორეულია, იგი საბჭოთა დროს ეკუთვნის - ჩვენი ისტორიული წინაპრების ფიზიკურ იერსახეზე წარმოდგენები, არსებითად, ქართულმა საბჭოთა კინემატოგრაფიამ შექმნა. საქართველოს დღევანდელი პრეზიდენტი ასეთი სიმბოლურ-არქეტიპული ფიგურაა, რომელსაც, გარდა ამ ფიზიკური პერსონალური მანიფესტაციისა, წინამორბედთა საინაუგურაციო ,,სფიჩის“ საერთო აქცენტების შეცვლა ხვდა წილად. მის საინაუგურაციო სიტყვაში აქცენტირებული იყო ოჯახის იდეა, სუფრის ტრადიცია, ნაციონალური სენტიმენტები, რელიგიური საყრდენი და მშვიდობის მნიშვნელობა.

მშვიდობა რუსული იმპერიული პარადიგმაა კოლონიაში. იგი სრულიად განსხვავდება მშვიდობის დემოკრატიული ჰუმანიზმისაგან. კოლონიური მშვიდობის არსებითი მავნებლობა იყო და არის ის, რომ იგი ისრუტავს კულტურული ნამდვილობის შესაძლებლობას, მაშასადამე, ყველა იმ რესურსს, რომელიც იდენტობის ავთენტიკურ შინაარსს და მისი შექმნის გამოცდილებას უნდა ქმნიდეს. ამის შედეგად მივიღეთ მენტალიტეტის დონეზე ჩამოყალიბებული მიუღებლობა ყოველგვარი ნამდვილისა და მართლის მიმართ, რასაც კი განსხვავებული იერი აქვს. ეს მიუღებლობა, როგორც ფარული ვნება, დეკლარირებული არ შეიძლება იყოს, ის უნდა შეინიღბოს. ამ ნიშნით ჩამოყალიბდა გარკვეული ეთნოკულტურული ტოპოსები, როგორც ნიღბები, რომლებსაც რეალობის კარნავალიზება, ერთობის სიმბოლურ რეგისტრში დამკვიდრება ევალებოდა. ერთ-ერთი ასეთი გავრცელებული პრაქტიკა იყო და კვლავაც არის - ქართული სუფრა, როგორც ,,მეობისა და ჩახუტების“, ანუ იდენტობისა და ერთობის გამოხატულება.

სუფრის ,,აკადემიური“ კარნავალი იყო დისერტაციის დაცვის აღნიშვნის ტრადიცია - ე.წ. დესერტაციები. თუმცა სუფრა ,,აკადემიასთან“ უფრო ნაცნობ კავშირშია სუფრის აკადემიის სახით. საერთოდ, საქართველოში აკადემიას ალტერნატიული სოციალური ტოპოსები მოეპოვება - ეს არის სუფრა და ქუჩა. თუ სუფრა სულის ,,აკადემია“ იყო, ქუჩა - ცხოვრების ,,აკადემიად“ ითვლებოდა. პოლიტიკური აზროვნების დეფიციტმა, რაც საბჭოთა დროს ახასიათებდა, აკადემიურ სივრცეში, აი, ამდაგვარი კულტურული და ინსტიტუციური მუტაცია განიცადა. ამ მუტაციის შედეგებს დღესაც იმკის ქართული საზოგადოება. ხშირად, არსებული რეალობა როგორც სოციალურ ურთიერთობებში, ისე სახელმწიფო სტრუქტურებსა თუ საგანმანათლებლო ინსტიტუტებში, ახლაც არ არის შორს კულტურული დეგრადაციის წარმომშობი ფესვებისგან. თუმცა არის სხვა ნიშნებიც: ,,აკადემია“ საკუთრივი მნიშვნელობის სივრცეში ბრუნდება და დღეს ვნახავთ უამრავ აკადემიას - აზროვნების, სიტყვის, ცოდნის და ა.შ. ვარიაციებში.

საბჭოთა წარსულის აჩრდილები დღესაც დადის ჩვენს რეალობაში, მაგრამ არის ცვლილების ნიშნებიც. საჩვენებლად ყურადღებას გავამახვილებ 2024 წლის მასობრივი სამოქალაქო გამოსვლების სოციოლოგიაზე. პირველ ყოვლისა, ეს გამოსვლები არ ხასიათდებოდა ადრე მისთვის დამახასიათებელი ეთნოკულტურული ჰომოგენურობით. იგი ამჯერად გამოირჩეოდა სოციალური ჯგუფების სიჭრელით. სამოქალაქო გამოსვლების კალენდარიც ამაზე მეტყველებდა - დაწყებული პედაგოგების, დამთავრებული მეთევზეთა მარშით. ამ პროცესში იუმორისტულ ელემენტად შევიდა კუთხური მარშები, რაც მინიშნება იყო ეროვნული მთლიანობის მრავალფეროვან სტრუქტურაზე, ეროვნულ სიჭრელეზე, რომელზეც შეიძლება იდგეს სამოქალაქო საზოგადოების სახელმწიფოებრივი მთლიანობის შეგნება.

სუფრაც, როგორც კულტურულ-სოციალური ერთობის ტრადიცული ტოპოსი, გასული წლის საპროტესტო პროცესებში (2024) ტრანსფორმირებული სახით წარმოჩნდა. იგი გამოვიდა გარეთ, ოჯახის (სახლის) და რესტორნის გასტრონომიული სივრციდან და ახალი სიმბოლური შინაარსი გამოხატა: თუ სუფრა ოჯახსა და საოჯახო სიტუაციებში აერთიანებდა მონათესავე, დამოყვრებულ, სამეზობლო მიკროსოციუმის წევრებს, თუმცა ,,შემოსწრებულთა“ მიმართაც გულღია და კეთილი იყო (თავისი ,,ჯარიმით“), რუსთაველის გამზირის საახალწლო ,,სუფრაზე“ ეს პროპორცია შებრუნდა - უცხო და შემოსწრებული გახდა დომინანტი, ხოლო ნათესავი და ახლობელი - ,,თანრიგოსანი“. სუფრის 2025 წლის საახალწლო საპროტესტო პერფორმანსი თითქოს იყო სამოქალაქო ოჯახის რეპრეზენტაცია, რომელიც გრძნობს, რომ მისი სიმშვიდე და განვითარება ოჯახის თითოეული წევრის მიღებასა და პატივისცემაზეა დამოკიდებული.

ისტორიული ერთობის თანამედროვე სახე სხვადასხვა იდენტობის შერწყმაა. ასეთი საზოგადოება, როგორც იორნ რიუზენი წერს თავის წიგნში ,,Evidence and meaning: a theory of historical studies“: ,,აერთიანებს წარსულის მოვლენებს, ადამიანებსა და ფაქტებს ისე, რომ ისინი დაკავშირებულნი აღმოჩნდნენ როგორც პიროვნულ, ისე სოციალურ თვითობასთან. [...]ისტორიული იდენტობის ფორმირება პოლიტიკური საკითხია. ის სავსეა ძალაუფლების მოთხოვნებითა და კონფლიქტებით და წარმოადგენს მუდმივ არეულობას ადამიანის კულტურულ ცხოვრებაში. იდენტობა თავისით არ ხდება. ის სერიოზულ ძალისხმევას მოითხოვს, რათა გაადვილდეს (პირადი) ურთიერთობა ადამიანსა და საზოგადოებას შორის, ასევე (სოციალური) ურთიერთობა საზოგადოებებს შორის, რათა მათი ურთიერთობა რეალური და ეფექტური იყოს. ჩვენს იდენტობაში ყველა ეს ელემენტი წინასწარ განსაზღვრულია, შექმნილია ადამიანის ცხოვრების გარემოებებში და ფიქსირდება ჩვენი სუბიექტურობის სიღრმეში. როგორც კი ისინი ,,შთაინთქმება” ჩვენში, ეს ელემენტები კარგავს კონფლიქტის პოტენციალს და ამ პოტენციალს გადაიტანს ადამიანის თვითობის ფორმირებაში” (რიუზენი Rüsen Jörn, Evidence and meaning: a theory of historical studies,translated from German by Diane Kerns and Katie Digan, Berghahn Books, 2019, 204-205).

ერთობა და ჰიბრიდული ადამიანი

2024 წლის საპროტესტო გამოსვლების მთავარ სუბიექტად ,,ჯენზი“ წარმოჩნდა, თუმცა პროცესების აქტიურ ბირთვად არ დარჩენილა. ამის გამო ბევრს ლაპარაკობენ მასზე. გაჩნდა გარკვეული სკეპსისიც. ამიტომ მნიშვნელოვანია მსჯელობა იმაზე, თუ როგორია ,,ჯენზის“ სოციო-კულტურული წარმოშობა.

,,ჯენზი“ (Gen Z - თაობა დაბადებული 1995–2010 წლებში) ეს არის თაობა, რომელიც ტრადიციული ოჯახის ნგრევის პირობებში ჩამოყალიბდა. მისი, როგორც ასეთის, ფსიქო-ემოციური გამოცდილება ეს არის პატრიარქალური წესრიგის რღვევით გამოწვეული პირადი ტკივილებისა და გაურკვევლობის ნაზავი: ზოგადი სურათით, იგი გაიზარდა ემიგრანტი მშობლების ფსიქო-ემოციური დანაკლისის, იდეურად კრიზისული საგანმანათლებლო სისტემისა და ინფორმაციულად ჭრელი, უკონტროლო ვირტუალური სივრცის პირობებში. თუ საპროტესტო აქტივობის დინამიკას დავაკვირდებით, ვნახავთ, რომ იგი სპორადულია. ეს სხვადასხვაგვარად შეიძლება აიხსნას. მაგრამ მინდა ყურადღება მივაპყრო იმ გარემოებას, რომელიც, ერთი მხრივ, სოციო-პოლიტიკური რეალობის შედეგია, მეორე მხრივ, ამ რეალობის ცვლილების ერთ-ერთი მიზეზი შეიძლება იყოს. ეს გარემოება კი არის ის, რომ ,,ჯენზის“ თავისუფლება (რომელიც მათ კი არ მიეცათ, არამედ ერგოთ, როგორც ცარიელი სივრცე, რომელშიც ისინი მარტონი არიან) და არსებული სოციალურ-პოლიტიკური ნორმის ურთიერთქმედება მათშივე წარმოქმნის შემაფერხებელ კვანძს, რომელიც შესაძლებელია ჩაიკიროს, როგორც ისტორიული შეფერხება, თუკი არ მოხდა მისი დროული პოლიტიკური გახსნა, - მათი მიღება იმ კულტურულ-პოლიტიკურ სუბიექტად, რომელსაც ეროვნული იდენტობის ტრანსმისია ევალება, რადგან დროთა კავშირის ცოცხალი ბირთვი ახალგაზრდობაა. თუ 90-იანების თაობას, მიუხედავად იმ პირობებისა, რომელშიც ცხოვრება უწევდა (იქნებ სწორედ ამ პირობების გამო), ჰქონდა თავისთავადი მამოძრავებელი - გადარჩენა, ჯენზის გამოწვევაა, განიხილებოდეს კულტურული განახლების პოტენციალად. ამისთვის მას სჭირდება საკუთარი საჭიროებებისა და მისწრაფებების ფორმულირება ფართო სოციალური დიაპაზონის მქონე ენით. სხვა სიტყვებით, პროტესტს ძალას აძლევს თავისუფლების მოპოვებული, განცდილი შინაარსი, რისთვისაც საკმარისი არ არის, რაიმე არ მოგწონდეს, თუნდაც - ძალიან. მამოძრავებელი არასოდეს არის უკმაყოფილება. ეს არ კმარა, მამოძრავებელი შეიძლება იყოს წარმოდგენა კმაყოფილებაზე. დღეს საზოგადოება, როგორც ამ წარმოდგენების სუბიექტი, ვერ ჩანაცვლდება ლიდერით, - ვერც ახლით, ვერც ძველით. ლიდერის არარსებობას საზოგადოების, როგორც სუბიექტის, ის პოლიტიკური მნიშვნელობაც განსაზღვრავს, რომელიც მას დღეს აქვს. საზოგადოების ეს მნიშვნელობა უკანასკნელი ათწლეულების პოლიტიკურ-საზოგადოებრივი განვითარების ერთგვარი საიმედო შედეგია და ეს შედეგი გამოიცდება დღეს.

სხვაგვარად რომ ვთქვათ: ეს არის თაობა, რომლისთვისაც ,,მშობლისა“ და ,,სამშობლოს“ საერთო სემანტიკური ფუძე ეგზისტენციალურად აცდენილია ერთმანეთისაგან: მათი მშობლები, ძირითადად, არ ცხოვრობენ სამშობლოში, ამ გაგებით, მათ თავიანთი პირადი სამშობლოები უცხოეთში აქვთ. ისინი თავისუფლები არიან ამ სიტყვის ერთდროულად პოზიტიური (შინაგანი) და ნეგატიური (წყვეტის) მნიშვნელობით, - მშობელი და სამშობლო ორივე თავისი გზით ცხოვრობს, ახალი თაობა - თავისით. ეს ,,გზები“ ერთმანეთის გარეშე არსად, ანუ ისტორიის მიღმა მიდის. ეგზისტენციალური მნიშვნელობის საკითხია, რომ ისინი გადაიკვეთოს, - ახალი თაობის თავისუფლების, როგორც მოცემულობის, ამ კონტრპოზიციულ მდგომარეობებს შეხების წერტილი მოეძებნოს...

ფაქტი, რომ ეს ვერ ხერხდება, ღრმა კულტურულ-პოლიტიკური კრიზისის ერთ-ერთი შრეა. გამოსავალი მოითხოვს პოლიტიკურ შეთანხმებას ეროვნული ერთობის საკითხზე, იმის შესახებ, თუ რა გვაერთიანებს, როცა ვამბობთ - ,,ჩვენ“. უახლესი პერიოდის სამოქალაქო დაძაბულობის მზარდი ტენდენციაც იმას ადასტურებს, რომ ამის შესახებ საზოგადოებრივი წარმოდგენა არა მარტო სუსტია, არამედ წინააღმდეგობრივიც. არ არსებობს ღირებულებითი კონსენსუსი, კულტურულ-პოლიტიკური იდენტობის საერთო ხედვა, თუმცა მისი წარმოქმნის სამოქალაქო მცდელობებსაც ვხედავთ. მნიშვნელოვანია, რომ ამ პროცესის მონაწილე საზოგადოება ერთგვაროვანი არ არის - ის აერთიანებს სხვადასხვა ასაკის, სოციალური და კულტურული ჯგუფის ადამიანებს. იმათაც, ვინც საბჭოთა კავშირში იცხოვრა. შეიძლება ითქვას, პოზიციის ორივე მხარეს, ფიზიკურ თუ არაფიზიკურ დონეზე, ამ (საბჭოური) გამოცდილებით ნამემკვიდრევი განწყობები და შიშებია კონცენტრირებული. ეს ერთგვარი ნიშანია იმისა, რომ კრიზისს, რომელიც ამჟამად არის, უფრო ღრმა მიზეზი აქვს, ვიდრე უახლესი პოლიტიკური რეალობაა: დღეს საქართველოში ჯერ კიდევ სტალინურ ნაციონალიზმში ურთიერთშერწყმული და შემდეგ თანდათან უფრო ღრმად მუტირებული საბჭოურისა და ეროვნულის გამოცალკევების პროცესი მიმდინარეობს. ეს, თავისებურად ფუნქციური, სოციალურ-კულტურული სხეულის ხლეჩას ნიშნავს, ამიტომაც არის მტკივნეული და ყოფნა-არყოფნის მნიშვნელობის მატარებელიც.

სახელმწიფოებრიობასა და დამოუკიდებლობასთან დაკავშირებული ქართული ამბიციები, რეალურად, დღეს გამოიცდება. მართლაც-და, რაში გვჭირდება ის, რაც მხოლოდ დაცვას ითხოვს და რამაც მუდმივად ომის ზღვარზე უნდა გვამყოფოს, თუკი საამისო ეროვნული და კულტურული მოთხოვნილება არ არის? სევდიანი კითხვაა, მაგრამ არა რიტორიკული. სხვა სიტყვებით, ასე შეიძლება დავსვათ კითხვა: ვინ გვსურს ვიყოთ, ეთნოკულტურული მოვლენა, თუ ერი?

ეთნოკულტურული იდენტობა უცხოს, როგორც მტრის ხატზე იგება და მასზე მიმართული რწმენა-წარმოდგენებით ფუნქციონირებს. იგი ქმნის ჩაკეტილ, პროვინციულ, სოციალურად სეგრეგირებულ მიკროსამყაროს, ისეთს, როგორიც საბჭოთა კავშირში იყო, ყოველდღიური ყოფა-ცხოვრების მარტივი სიმშვიდით. ეროვნული იდენტობა - ეს პოლიტიკური ამბიციაა, ის, ერთი მხრივ, კულტურული მეხსიერების სიღრმეში პოულობს ერად ყოფნის აუცილებლობას, მეორე მხრივ, საკუთარ თავს, როგორც სუვერენულ მონაწილეს, თანამედროვე მსოფლიოს კონტექსტში ხედავს. აქ უცხოს, როგორც მტრის, მითოლოგია გამოუსადეგარია და შინაგანი კულტურული ინტეგრაციის მექანიზმსაც ეს ცვლის.

როგორ არის ეს შესაძლებელი? ეს შესაძლებელია, თუ თვითმყოფადობა სამყაროს ცენტრში ინდივიდუალური ყოფნის საკითხი იქნება. ამ შესაძლებლობას წარმოადგენს რიუზენის ,,ჰიბრიდული ადამიანი“, როგორც ახალი იდენტობა, რომელსაც აქვს უნარი შეძლოს პირადი და სოციალური ასპექტების ურთიერთმონაცვლეობა და დაიკავოს თავისი ადგილი ცენტრში ყველა იმ ნიშნით, რომლებიც მის იდენტობას ქმნის და ისტორიული შინაარსი აქვს. თანამედროვე გლობალური სამყაროს რთული გამოწვევა ის არის, რომ ადამიანმა იპოვოს სხვებისგან განსხვავების ახალი გზები. ასეთ შემთხვევაში ,,სუბიექტი პოულობს თავის დროით ადგილს ცხოვრებაში, სადაც წარსული და მომავალი მეხსიერებასა და მოლოდინში იკვეთება. აქ განისაზღვრება ადამიანის სუბიექტის შინაგანი დრო. შეგვიძლია ვთქვათ: ამ ისტორიულ სუბიექტურობაში, თვითონ ადამიანი არის დრო“ (Rüsen 2019, 210). თუმცა აქვე რიუზენი გამოთქვამს ლოგიკურ მოლოდინს, რომ ეს ახალი ჰიბრიდული იდენტობა ვერ გადაჭრის „ჩვენსა“ და „უცხოებს“ შორის კონფლიქტს, რადგან ჰიბრიდები ერთმანეთისგან განსხვავდებიან კიდევ უფრო მაღალი სირთულის დონეზე“(Rüsen 2019, 210-211). ამ კითხვას რიუზენი ღიად არ ტოვებს და დილემას ხედვის ახალ პერსპექტივაში წყვეტს. ეს არის „ჩემისა“ და „უცხოს“ კულტურული რელატივიზმის დაძლევა ჰუმანიზმში: „დარჩი ადამიანად - ყოველთვის და ყველგან“; უპირველეს ყოვლისა, უნდა შევინარჩუნოთ ისტორიული კულტურის ადამიანური განზომილება, რომელიც ისტორიული ცოდნის გონებრივ პრეტენზიებშია ჩადებული. იდენტობის ფორმირება საკუთარი თავის ცენტრში მოქცევით უნდა მიემართებოდეს იმ ადამიანურ თვისებებს, რომლებიც ყველას გვეკუთვნის. ამით მართლდება ან დადასტურდება ადამიანობის კულტურული ევოლუციის ისტორიულ-ფილოსოფიური წარმოდგენა იდენტობის ფორმირების პრაგმატიკის კონტექსტში. თანასწორობის კატეგორია, რომელიც უნივერსალიზებული ადამიანობის ცნებაშია ჩადებული, ამცირებს ეთნოცენტრული დაკნინების მტკივნეულობას, რომელიც სხვას „დამცირებული ადამიანის“ სახით განიხილავს. მაგრამ რა ვუყოთ ნეგატიური ისტორიული გამოცდილების ჩრდილებს, თუკი მათ ვეღარ მოვიცილებთ სხვებისგან განსხვავების ხაზგასმით? ამ ჩრდილების ინტეგრირება საკუთარი თავის სურათში გვმართებს. როდესაც ამას ვაკეთებთ, „სხვისადმი“ ჩვენი დამოკიდებულება არსებითად იცვლება. ნეგატიური ისტორიული გამოცდილება აღარ გადაინაცვლებს სხვებისაგან განსხვავებულობის კონცეპტუალურ სივრცეში. პირიქით, და ეს გადამწყვეტია, იგი გარდაიქმნება საკუთარი თავის ისტორიულ სურათთან მიმართებით წარმოქმნილ ამბივალენტურ დამოკიდებულებად. ამ ამბივალენტურობაში საკუთარი და უცხო თანაბარ პოზიციაზე აღმოჩნდებიან. სხვაში საკუთარი თავის რაღაც ნაწილს ვხედავთ — იმ საერთო ადამიანური თვისების წყალობით, რაც გვაერთიანებს. ჩვენ ვცნობთ საკუთარ ადამიანურობას სხვის იერსახეში და ვხედავთ მასში მის თავისებურებასა და ინდივიდუალობას. როცა ეს ხდება, „ჩვენისა“ და „უცხოს“ შორის არსებული ეთნოცენტრული ასიმეტრია გარდაიქმნება ბალანსად“ (Rüsen 2019, 211).

ამ ჰუმანისტური მოდელის ემპირიულ შესაძლებლობაზე პოლიტიკის ფილოსოფია მსჯელობს. მაგრამ საკითხს აქვს ერთგვარი მეტაპოლიტიკური შლეიფიც, რომელიც ქართულ ლიტერატურულ აზროვნებაშია გამოვლენილი და ქართველისთვის ერთგვარ კულტურულ ალტერნატივად, შინაგან რესურსად არსებობს. ვგულისხმობ კლასიკურ ქართულ ლიტერატურას და, განსაკუთრებით, მის ორ უდიდეს ფიგურას: შოთა რუსთაველსა და ვაჟა-ფშაველას. ამ ავტორების სახით, ქართულმა პოლიტიკურმა ცნობიერებამ ლიტერატურულ სახეებში შექმნა ადამიანისა და საზოგადოებრივი ერთობის ის მოდელები, რომლებიც ჰიბრიდულ იდენტობას გამოხატავენ. ადამიანი ერთსა და იმავე დროს არის ისტორიულად ჩამოყალიბებული არსება, რომელსაც სხვადასხვა დროსა და სივრცეში განსხვავებული ისტორიული ჰაბიტუსი, კულტურული იდენტობა აქვს; მაგრამ, ამავე დროს, ადამიანს აქვს მეტაისტორიული იდენტობაც, რომელიც სიტუაციურ წინააღმდეგობაში „მესა“ და „ჩვენს“ შორის არსებულ ისეთ დაპირისპირებაში შეიძლება წარმოჩნდეს, რომელსაც არც სოციალური პირობა აქვს, არც კლასობრივი, არც რელიგიური, არც კულტურული. ალუდა ქეთელაური, ისევე როგორც ჯოყოლა, სიტუაციურად დგებიან კულტურული ნაპრალის მეორე, მათთვისაც მანამ უცხო, მხარეს: ისინი სხვაში აღმოაჩენენ იმ მსგავსებას, საერთო ნიშანს, რომელსაც არა ისტორიული, არამედ „უნივერსალური ადამიანი“ ატარებს, ხოლო საკუთართან იმ განსხვავებას აუმხედრდებიან, რომელსაც არაფერი მიანიშნებდა, რადგან დაფარული იყო ურთიერთმსგავსების ისტორიული ფორმით მათი საზოგადოების ერთობას რომ კრავდა. როცა საკუთარ ადამიანურობას სხვის იერსახეში ვცნობთ და მასში ვხედავთ მის თავისებურებასა და ინდივიდუალობას, „ჩვენისა“ და „უცხოს“ ნარცისული ასიმეტრია მარტოოდენ კი არ ბალანსდება, არამედ წარმოიქმნება იმპულსი, კულტურული აფექტი, რასაც ადამიანს, უბრალოდ, პრაგმატული აზრი კი არ კარნახობს, რომ მარტო არ იყოს, არამედ, პირიქით, სწორედ ეს მარტოობა, როგორც ჭეშმარიტების გამოცდილება უბიძგებს, სხვას გაუზიაროს იგი. ამ გაზიარების ყველაზე ღია გრძნობა ზრუნვაა, რომელშიც ნარცისული ჩიხი სხვაზე ზრუნვაში გადაილახება. ამას შეიძლება ვუწოდოთ პოლიტოგენეზი, რითაც აღვნიშნავ ადამიანის კოლექტიური იდენტობის ევოლუციურ პროცესს, როდესაც ეთნიკური, სისხლით ნათესაობის პრინციპზე დაფუძნებული თვითცნობიერება გარდაიქმნება პოლიტიკური თანაზიარობის ცნობიერებად. ეს გადასვლა გულისხმობს ეთნიკური პრინციპის ჩანაცვლებას ისეთი იდენტობით, რომელიც ეფუძნება გადაწყვეტილებას, სოლიდარობას, თანაგრძნობასა და სამოქალაქო პასუხისმგებლობას. ამ კონტექსტში, რელიგიური თუ ეთნიკური განსხვავებულობა აღარ არის გადაულახავი ბარიერი. პირიქით, იგი ხდება მოდერნული პოლიტიკური ერთობის წინაპირობა - წინაპირობა ერთობისა, რომელიც ცნობიერად აღიარებულ მრავალფეროვნებასა და საერთო ღირებულებითი წესრიგის ერთგულებაზე დგას.

ქართული ლიტერატურა ამ შინაარსით მდიდარია. ეს ის სიმდიდრეა, რომელშიც პოლიტიკური სული დგას და ვიყენებთ ხოლმე, როგორც პოლიტიკური რეალობის კომპენსაციას და იმედის ობიექტურ წყაროს. კულტურულად მდიდრისა და პოლიტიკურად ღარიბის ქართული ასიმეტრია ისტორიული მოცემულობაა, რომელიც ამ ასიმეტრიის დამბლარავ იმ მიზეზებსა და ხერხებზე დგას, რომელთა გააზრების გარეშე ყოველთვის დავრჩებით მსოფლიო პოლიტიკური სცენის მარიონეტებად, ეგზოტიკურ თოჯინებად, წარმოსახვით ორეულებს რომ იმიტირებენ, რადგან არ იციან და არ სურთ იცოდნენ, თუ როგორ უნდა იცხოვრონ.